De kern van het probleem is niet dat de eigenaren Belgisch zijn, maar dat te weinig partijen bepalen welk nieuws Nederlanders te zien krijgen. Preciezer gezegd domineren twee Belgische mediaconcerns — DPG Media en Mediahuis — de Nederlandse krantenmarkt.
Volgens de Mediamonitor 2025 hebben zij samen ongeveer 94 procent van de papieren dagbladenmarkt. Bovendien is DPG sinds 2025 eigenaar van RTL Nederland. De concentratie is dus aantoonbaar groot. Commissariaat voor de Media, ACM
De oplossing: een Nederlandse Wet op de Nieuwsvrijheid
Deze wet moet niet bepalen wat journalisten mogen schrijven. Zij moet ervoor zorgen dat er voldoende werkelijk onafhankelijke redacties, eigenaren en journalistieke invalshoeken bestaan.
1. Stel een wettelijke grens aan mediaconcentratie
Eén concern mag maximaal 30 procent van het landelijke nieuwsbereik controleren en maximaal 35 procent binnen één sector, zoals kranten, televisie of online nieuws.
Boven die grens:
- zijn nieuwe overnames verboden;
- moeten nieuwsredacties juridisch, financieel en inhoudelijk van elkaar worden gescheiden;
- moet ieder medium een eigen hoofdredacteur, redactiebudget en redactiestatuut hebben;
- moet hergebruik van artikelen zichtbaar worden vermeld;
- kan uiteindelijk verkoop of verzelfstandiging van titels worden verlangd.
Bestaande concerns krijgen vijf jaar om aan de nieuwe regels te voldoen. Gedwongen verkoop is het laatste middel; onafhankelijke journalistieke stichtingen of coöperaties kunnen titels ook overnemen.
De huidige ACM kan mediafusies slechts binnen het gewone mededingingsrecht beoordelen. De ACM heeft zelf aangegeven dat Nederland een specifieke mediafusietoets nodig heeft. ACM
2. Richt een Onafhankelijke Autoriteit Nieuws en Media op
Deze autoriteit controleert eigendom, fusies en redactionele onafhankelijkheid, maar bemoeit zich niet met politieke standpunten of afzonderlijke publicaties.
Er komt een openbaar register met:
- alle uiteindelijke eigenaren en grote financiers;
- nevenbelangen van mediabestuurders;
- de hoeveelheid gedeelde kopij tussen kranten;
- subsidies en overheidsadvertenties;
- afspraken tussen redacties, platforms en commerciële partners.
De bestuurders worden voor één niet-verlengbare termijn benoemd door de rechterlijke macht, journalistieke organisaties en een geloot burgerpanel. De minister mag geen aanwijzingen geven. Dit sluit aan bij de Europese Media Freedom Act, die sinds augustus 2025 regels stelt aan eigendomstransparantie, mediaconcentratie en de onafhankelijkheid van publieke media. Raad van de Europese Unie
3. Bouw een onafhankelijk Nationaal Nieuwsnetwerk
Naast commerciële kranten en de publieke omroep komt een netwerk van zelfstandige, niet-commerciële nieuwsredacties. Geen nieuwe staatsomroep, maar een combinatie van journalistieke stichtingen en lezerscoöperaties.
Voor iedere provincie komt minimaal één onafhankelijke regionale redactie. Daarnaast komen landelijke bureaus voor onderzoeksjournalistiek, cultuur, wetenschap, Europa en bestuurlijke controle.
De structurele financiering bedraagt bijvoorbeeld 150 miljoen euro per jaar:
- 60 miljoen voor regionale en lokale journalistiek;
- 40 miljoen voor langdurig onderzoek;
- 25 miljoen voor onafhankelijke online media en nieuwe makers;
- 15 miljoen voor juridische bescherming en bescherming tegen intimidatie;
- 10 miljoen voor een gezamenlijke technische infrastructuur en openbaar nieuwsarchief.
Het geld wordt voor acht jaar vastgelegd en niet jaarlijks door een minister verdeeld. Toekenning gebeurt op basis van journalistieke kwaliteit, onafhankelijk bestuur, oorspronkelijke berichtgeving en regionale aanwezigheid — nooit op basis van politieke kleur.
4. Hervorm de journalistiek van de publieke omroep
Dat de publieke omroep uitsluitend “slechte journalistiek” zou leveren, is een oordeel. Wel moeten eenzijdigheid, fouten en gesloten redactieculturen objectief controleerbaar worden.
Daarom moet de NPO:
- nieuws, analyse, opinie en activisme duidelijk van elkaar scheiden;
- bij omstreden onderwerpen het bronnenmateriaal publiceren, tenzij bronbescherming dat verhindert;
- een openbaar correctieregister bijhouden;
- zichtbaar melden wanneer beelden, teksten of stemmen met AI zijn gemaakt;
- jaarlijks extern laten onderzoeken welke onderwerpen, regio’s en maatschappelijke groepen structureel ontbreken;
- redacties een onafhankelijke tegenspraakredacteur geven;
- ernstige fouten op dezelfde plaats en met ongeveer dezelfde zichtbaarheid corrigeren.
De NPO-Ombudsman moet buiten de NPO worden geplaatst, een eigen wettelijk budget krijgen en prominente rectificaties kunnen eisen. Niet de mening wordt beoordeeld, maar de journalistieke werkwijze: hoor en wederhoor, broncontrole, context en correcties.
Het bestaande hervormingsplan wil de omroepen samenbrengen in vier of vijf omroephuizen en nieuwe omroepen niet meer toelaten. Dat kan bestuurlijk efficiënter zijn, maar vergroot ook het gevaar van geslotenheid. Daarom moet minstens 25 procent van het journalistieke programmabudget beschikbaar blijven voor onafhankelijke redacties, regionale omroepen en nieuwe makers. Rijksoverheid
5. Bescherm journalisten én afwijkende stemmen
Vrijheid van meningsuiting betekent niet dat iedere krant verplicht is iedere mening te publiceren. Het betekent wel dat overheid, rijke bedrijven en dominante uitgevers kritische stemmen niet door juridische of economische druk mogen wegdrukken.
Daarom zijn nodig:
- snelle afwijzing van intimiderende rechtszaken;
- een onafhankelijk juridisch steunfonds;
- wettelijke bescherming van bronnen en klokkenluiders;
- een verbod om subsidies afhankelijk te maken van een politieke richting;
- een transparante beroepsprocedure wanneer platforms journalistieke bijdragen verwijderen.
Uitvoering
Eerste zes maanden: stel een onafhankelijke commissie van journalisten, juristen, economen en burgers in. Breng alle eigendomsverhoudingen, gedeelde redacties en regionale witte vlekken in kaart.
Binnen één jaar: dien de Wet op de Nieuwsvrijheid in, open het eigendomsregister en voer de nieuwe mediafusietoets in.
Binnen twee jaar: start het Nationale Nieuwsnetwerk met twintig regionale en vijf landelijke redacties. Maak de NPO-Ombudsman zelfstandig en verplicht openbare correctieregisters.
Binnen vijf jaar: laat dominante concerns aan de eigendomsgrenzen voldoen. Meet niet alleen het aantal titels, maar vooral het aantal zelfstandige redacties, originele artikelen, regionale verslaggevers en verschillende bronnen.
De belangrijkste regel moet zijn: de overheid betaalt waar nodig de voorwaarden voor journalistiek, maar bepaalt nooit de inhoud. Zo ontstaat meer verscheidenheid zonder dat een ministerie, mediaconcern of omroepbestuur kan voorschrijven wat Nederland moet denken.
Reactie plaatsen
Reacties